İKİ YÜZ YILLIK BİR KEŞİF: SELENYUM 

Selenyum elementi 1813 yılında İsveçli kimyager Berzelius tarafından keşfedildi.  Selenoprotein adı verilen protein yapılarının içerisinde yer aldığından tiroid hormon metabolizmasında ve oksidatif strese karşı antioksidan etki ile önemli bir role sahiptir. Tiroid bezi, vücutta selenyum içeriğinin en yüksek olduğu dokulardan birisidir.

İyot eksikliği durumunda vücutta H₂O₂ (hidrojen peroksit) üretimi artar ve bunların vücutta yavaş yavaş birikmesi ile oksidatif etki ile tiroid hücreleri zarar görmeye başlar. Selenoproteinler antioksidan özellikleri ile tiroid hücrelerini bu hasara karşı korumaya çalışır.

Bu yazıda selenyum ile tiroid bezi arasındaki ilişkiyi bilimsel araştırmalar ışığında sizlere özetlemeye çalışacağım. 

Hipertiroidi ve Selenyum

Tiroid bezinin hızlı (fazla) çalışması durumunda zararlı maddelerin artması ile tiroid hücrelerindeki hasar artabilmektedir. Bilimsel araştırmaların bazılarında selenyum desteği almak ile iyileşme sürecinin dha hızlı olabileceği bildirilmişse de başka çalışmalarda bu durum desteklenememiştir.

Graves orbitopati ve Selenyum

Tiroid hastalığına bağlı göz tutulumu olması durumunda özellikle hafif vakalarda 6 ay gibi kısa süreli kullanımlarda faydalı olabileceği yönünde öneriler mevcuttur.

Hashimoto ve Selenyum

Selenyum eksikliği, Hashimoto hastalığı için bir risk faktörüdür. Bağışıklık sistemi üzerine olumlu etkilerine rağmen selenyum takviyesi kullanmanın hastalık üzerine iyileştirici etkileri hususunda netlik bulunmamaktadır.

Tiroid kanseri ve Selenyum

Selenyum eksikliği ile tiroid kanseri riskinde bir ilişki olabileceğini belirten görüşler olsa da selenyum alımı ile tiroid kanseri arasında olumlu anlamda bir ilişki bulunmamıştır. Ayrıca bazı çalışmalarda selenyum eksikliği olan tiroid kanserli bireylerde hastalığın ilerleyişi daha hızlı olduğu bildirilmiş. Hatta radyasyon tedavisi alacak kişilerde selenyum kullanımı radyasyonun tükrük bezleri üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilir.

Selenyum ve diğer minerallerle ilişkisi

Vitamin E düzeyinin yeterli olması Selenyumun vücut tarafından kullanılmasını kolaylaştırır ancak karaciğerde de birikmesine neden olabilir. Demir eksikliği söz konusu ise selenyum eksikliği olanlarda beraber takviye edilmesi gerekir. Tiyamin içeren aminoasitler glutatyon sentezi için gerekli olduğundan özellikle vejetaryen tipte düşük proteinle beslenenlerde hem aminoasit hem de selenyum seviyeleri düşük olabilir.

Selenyum ölçümü

Selenyum kanda, idrarda ve saçta ölçülebilir. Ancak ölçümler tam anlamıyla mevcut durumu göstermeyebilir. Dokulardaki selenyumu doğrudan yansıtmadığı için kan değerleri normal olsa bile tiroid bezindeki selenyum düşük olabilir.

Selenyum takviyesi

Selenyum insan vücudunda sentezlenemediği için ihtiyacımız olan selenyum dışarında yiyeceklerle alınabilmektedir. Doğal olarak iki formu vardır: İnorganik ve fitoaktif form.  İnorganik form toksik etkiye sahip olup, vücut tarafından kolayca emilemez ve insanlarda kullanımı da uygun değildir. Fitoaktif form ise yüksek dozlarda bile ciddi toksik olmadığı için tercih edilebilir.

Selenyum içeren gıdalar

Fıstık, maya, ekmek, balık, yumurta, tavuk, dana eti, brokoli, süt, çikolata, karaciğer, böbrek.

Selenyum toksisitesi

Selenyum takviyesinin uygun olmayan bir şekilde kullanımı sonrasında kişilerde selenyum zehirlenmesi meydana gelebilir. Bu durumda kişilerde zayıf-kırılgan saçlar, tırnaklarda kırılma, sindirim sistemi rahatsızlıkları, döküntü, kemiklerde zayıflık ve sinir sistemi bozuklukları gelişebilir.

Sonuç olarak selenyum ile ilgili gelişmeler olumlu yönde olsa da bu konu üzerindeki tartışmalar devam etmektedir. Sizlere verebileceğim en uygun tavsiye lütfen içeriğini bilmediğiniz, kuvvetli bir şekilde kullanmanız tavsiye edilmeyen ürünlerden uzak durmanızdır. Umarım bu yazı sizler için bir fikir verebilir. Ayrıntılar içerisine girmek isterseniz diye konu ile ilgili yararlandığım başlıca makalelerin bilgileri aşağıya ekledim. Sağlıcakla kalın. 

Kaynaklar:

• Wang, F., Li, C., Li, S., Cui, L., Zhao, J., & Liao, L. (2023). Selenium and thyroid diseases. Frontiers in endocrinology, 14, 1133000. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1133000
• Winther, K. H., Rayman, M. P., Bonnema, S. J., & Hegedüs, L. (2020). Selenium in thyroid disorders – essential knowledge for clinicians. Nature reviews. Endocrinology, 16(3), 165–176. https://doi.org/10.1038/s41574-019-0311-6
• Gorini, F., Sabatino, L., Pingitore, A., & Vassalle, C. (2021). Selenium: An Element of Life Essential for Thyroid Function. Molecules (Basel, Switzerland), 26(23), 7084. https://doi.org/10.3390/molecules26237084